Newsflash
Home arrow Uprawa winorośli arrow Artykuły arrow Podkładki dla winorośli.
Podkładki dla winorośli.
Napisał Administrator   
czwartek, 07 czerwiec 2007

Zapraszamy do artykułu autorstwa dr Jacka Lewko (SGGW) dotyczącego podkładek dla winorośli.





Szczepienie
Szczepienie jest znaną od wieków metodą rozmnażania drzew, rzadziej krzewów. Najstarsze dowody stosowania szczepienia datowane są na ok. 1500 lat p.n.e. i pochodzą z Chin. Arystoteles (384-322 lat p.n.e.) i Teofrast (371-287) opisywali dokładnie zabieg szczepienia. O szczepieniu oliwek wspomina św. Paweł w Liście do Rzymian (11:17-24). Początkowo szczepienie służyło prostemu namnożeniu rośliny o pożądanych cechach, zazwyczaj dorodnych i smacznych owocach na podkładkach, którymi były siewki danego gatunku. Takie podkładki zwano „dzikami” lub „dziczkami”, a szczepienie było zabiegiem uszlachetniania w wyniku którego owe „dziczki” uszlachetniano wybranym genotypem. Zabieg ten był stosowany przede wszystkim w przypadku gatunków, zarówno owocowych jak i ozdobnych, które rozmnażane z nasion nie zachowywały pożądanych cech a nie można było rozmnożyć ich na własnych korzeniach.


Przykład naturalnego szczepienia powstałego poprzez zbliżenie gałęzi.

Podkładka
Jak wspomniano wcześniej, pierwotnie podkładkami były po prostu siewki danego gatunku. Z czasem pojawiły się również podkładki nadające szczepionej roślinie określone cechy. Głównie były to podkładki osłabiające wzrost drzew, a jednocześnie polepszające czy przyśpieszające ich plonowanie. Początkowo były to również siewki, jednak niektóre z nich, o najlepszych cechach z czasem były rozmnażane wegetatywnie, głównie przez różnego typu odkłady, odrosty, rzadziej sadzonki zdrewniałe.
Gatunkiem dla którego mamy obecnie najwięcej podkładek jest jabłoń. Podkładki dla jabłoni różnią się przede wszystkim wpływem na siłę wzrostu odmiany naszczepionej. Jednak mogą nadawać roślinie również inne cechy, takie jak odporność systemu korzeniowego na niektóre choroby, szkodniki lub pozwalające roślinie przystosować się do nieodpowiednich warunków glebowych.


Rozmnażanie winorośli
Winorośl od czasów starożytnych do końca XIX wieku była rozmnażana wegetatywnie, na własnych korzeniach. We wczesnych latach 60 XIX wieku do Europy została zawleczona z Ameryki Północnej filoksera winiec (Dactylosphaera vitifolii Shimer). Mszyca ta bardzo szybko poczyniła ogromne spustoszenie w europejskich winnicach. Poszukując środków zaradczych odkryto, że niektóre gatunki amerykańskie mają system korzeniowy tolerancyjny na żerowanie filoksery.
Z racji na warunki glebowo – klimatyczne panujące w Polsce istnieje stosunkowo niewielkie ryzyko wystąpienia tego, jak dotąd nie odnotowanego oficjalnie w naszym kraju szkodnika. Filoksera jednak występuje obecnie w krajach sąsiednich, np. w Austrii i Niemczech. Literatura czeska podaje również opisy i występowanie  tego szkodnika.

Możemy jednak wykorzystać inne cechy, które dają nam podkładki winorośli.
Wydaje się, że w Polsce podobnie jak w stanie New York (http://www.nysaes.cornell.edu/hort/faculty/pool/rootstocks/nyrootstocks2.html) najważniejszym celem stosowania podkładek powinno być zapewnienie wczesnego dojrzewania gron i polepszenia drewnienia łozy.

Zalety i wady stosowania podkładek w uprawie winorośli

ZaletyWady
+ regulacja siły wzrostu,
+ regulacja terminu dojrzewania,
+ regulacja plonu owoców i jakości wina,
+ przyśpieszenie wejścia w owocowanie,
+ polepszenie owocowania
+ możliwość dostosowania do różnych warunków glebowych (pH, wapń, zasolenie),
+ odporność na suszę lub zalewanie,
+ większa odporność korzeni na przemarzanie,
+ lepsza mrozoodporność pąków naszczepionych odmian,
+ odporność na filokserę i nicienie (w różnym stopniu).
- utrudniona produkcja materiału nasadzeniowego,
- wyższe koszty zakupu szczepionych roślin,
- krótszy czas życia roślin,
- możliwość przemarzania miejsca szczepienia (wymaga okopywania na zimę),
- przy całkowitym przemarznięciu spod ziemi może wybić tylko podkładka,
- możliwość wystąpienia niezgodności fizjologicznej podkładki i odmiany naszczepionej,
- zwiększone ryzyko zawirusowania (konieczność stosowania wyselekcjonowanych klonów wolnych od wirusów zarówno zrazów jak i podkładek).

Wymienione wyżej zalety można osiągnąć dobierając odpowiednią podkładkę do odmiany i stanowiska na którym będzie uprawiana. Niewłaściwie dobrana podkładka może pogorszyć wzrost i plonowanie odmiany lub zniweczyć plany co do osiągnięcia win wysokiej jakości.



Szczepienie omega.
 
Podkładki dla winorośli
Jako pierwsze podkładki dla winorośli były stosowane wyselekcjonowane typy dwóch gatunków Vitis riparia ‘Gloire (de Montpelier)’ i V. rupestris ‘St. George (du Lot)’. Obie podkładki charakteryzują się wysoką odpornością na filokserę (szczególnie ‘Riparia Gloire’) jednak mają poważną wadę ograniczającą ich stosowanie w wielu winnicznych regionach Europy. V. riparia toleruje tylko 6 % wapnia w glebie i jest bardzo wrażliwa na suszę. V. rupestris  toleruje odrobinę więcej wapnia (do 15 %), jest również bardziej odporny na suszę. ‘Rupestris St. George’ zrasta się lepiej z odmianami V. vinifrera niż ‘Riparia Gloire’, powoduje też znacznie silniejszy wzrost odmian naszczepionych.

W wyniku skrzyżowania tych dwóch gatunków uzyskano grupę podkładek riparia x rupestris. Do bardziej znanych podkładek z tej serii należą 3309C (Couderc) oraz Mgt (Mt) 101-14. Obie podkładki posiadają bardzo cenne cechy i są stosowane dość powszechnie (szczególnie 3309C) w północno-wschodnich stanach USA.. Powodują one wcześniejsze dojrzewanie i zakończenie wegetacji. 

Wcześniejsze drewnienie łozy prowadzi do lepszej odporności pąków już w pierwszych tygodniach po zakończeniu wegetacji, co widać przy wystąpieniu silniejszych mrozów pod koniec jesieni czy na początku zimy. Oczywiście także mrozoodporność pąków w styczniu w tj. momencie gdy mogą wystąpić największe mrozy jest podwyższona. Jak duży może być wpływ różnych podkładek na mrozoodporność? Otóż stwierdzono, że wartość LT50 ( temperatura powodująca śmiertelność 50% pąków) była niższa o 0,5 ºC do  3,0 ºC (czyli o tyle wzrastała odporność pąków na przemarzania). Stwierdzono także, że szczepiony Riesling był bardziej odporny na mróz niż nie szczepiony. W przypadku szczepienia zrazem odmiany Seyval na podkładkach 5BB, 3309C i Seyval, a także porównania do odmiany Seyval rosnącej na własnych korzeniach, nie zauważono istotnych różnic w mrozoodporności paków, choć jak w wielu innych przypadkach 3309 C wydawał się wpływać na mrozoodporność najkorzystniej. Mogło by się zatem wydawać, że w przypadku odmian których mrozoodporność sięga ok. -30 ºC lub więcej odpada zasadność szczepienia. Najnowsze doświadczenia amerykańskie wykazały jednak sens szczepienia takich odmian na supermrozoodpornych podkładkach, co powoduje szybsze i dłuższe drewnienie łozy oraz dalsze zwiększanie mrozoodporności pąków.


Obie podkładki tj. C3309 i 101-14 osłabiają wzrost naszczepionych odmian, powodują lepsze plonowanie, szczególnie odmian bardzo silnie rosnących. Za podstawową wadę tej grupy podkładek w naszym kraju należy uznać dużą wrażliwość na suszę. Inna cecha tych podkładek, ograniczająca ich stosowanie w wielu krajach Europy, niska tolerancja na zawartość wapnia w glebie (do 9-11 %) w warunkach Polski ma mniejsze znaczenie, gdyż większość naszych gleb ma zbyt niskie pH.

Kolejnym gatunkiem użytym w hodowli podkładek była winorośl Berlandiera (V. berlandieri). Gatunek ten charakteryzuje się wysoką tolerancją na zawartość wapnia w podłożu, a pochodząc z suchych obszarów Zachodniego Teksasu znacznie lepiej niż poprzednie gatunki toleruje suszę. Najważniejszym problemem związanym z wykorzystaniem tego gatunku jako podkładki była jego bardzo słaba zdolność do rozmnażania przez sadzonki zdrewniałe. Z tego względu V. berlandieri nie została wykorzystana bezpośrednio jako podkładka, ale podkładki z jej udziałem są powszechnie stosowane.
Grupa mieszańców riparia x berlandieri odgrywa obecnie najważniejszą rolę w wielu rejonach winnicznych świata. Jedną z najbardziej rozpowszechnionych podkładek z tej grupy jest SO 4 (Selektion Oppenheim Nr. 4). Istnieją sprzeczne doniesienia na temat tej podkładki. W większości krajów uważana jest za podkładkę średnio-silnie rosnącą, poprawiającą zawiązywanie owoców i powodującą ich wcześniejsze dojrzewanie. We Francji uważana jest natomiast za podkładkę rosnącą bardzo silnie, powodującą słabe zawiązanie owoców i opóźniającą ich dojrzewanie. Podkładka ta sprawdza się na szerokim spektrum gleb, toleruje stanowiska wilgotne, nie nadaje się z kolei na gleby suche, z racji na niewystarczającą odporność na suszę. Podobne właściwości (prawdopodobnie nieznacznie wyższą tolerancję na wapń w glebie) wykazuje Binova, mutant SO4.
Ważną podkładką należącą do tej grupy jest Kober 5 BB. Charakteryzuje się większą siłą wzrostu w porównaniu z SO4, z tego powodu nie jest polecana dla odmian bardzo silnie rosnących i mających problemy z zawiązywaniem owoców jak np. Traminer. W takim przypadku jej zastosowanie należy ograniczyć do gleb lekkich, na których problem ten jest wyraźnie mniejszy. Podkładka ta nadaje się na większość gleb, znacznie lepiej niż SO4 toleruje niedobory wody. Z całej grupy berlandieri x  riparia jest najbardziej odporna na mróz, mimo zwiększonej siły wzrostu. Ulubiona podkładka węgierskich winiarzy. Inne podkładki należące do tej grupy a spotykane w Europie to m.in.161-49C (przeznaczona do produkcji owoców na wina najwyższej jakości ), Teleki 5C (wyraźnie przyśpieszająca dojrzewanie), Teleki 8B, Kober 125AA (pośrednia między 5BB i SO4 siła wzrostu i odporność na suszę), Mt 420A.

Następną grupą podkładek są mieszańce berlandieri x rupestris (Richter 110, 1103 Paulsen, 140 Rugieri). Charakteryzują się podwyższoną tolerancją na gorsze warunki glebowe, suszę  i wysoką zawartość wapnia w glebie. Są to podkładki bardzo silnie rosnące, wymagające bardzo długiego okresu wegetacyjnego z tego względu mają prawdopodobnie niewielką przydatność do uprawy w Polsce.

Podkładką, która może być dość ważna w polskich winnicach jest Börner (V. riparia x V. cinerea). Do najważniejszych cech tej podkładki należy przede wszystkim bardzo wysoka tolerancja na suszę. Często wytwarza mniej korzeni ale są one skierowane pionowo w dół, korzeni się głęboko. Na glebach wapiennych odmiany szczepione na podkładce Börner cierpią na chlorozę. Z kolei na stanowiska bardzo wilgotne przydatna może być Sori (V. solonis = V. acerifolia x V. riparia).

Wymienione wyżej podkładki wyhodowano we Francji (grupy riparia, rupestris, riparia x rupestris, berlandieri x rupestris), Włoszech (berlandieri x rupestris), Węgrzech i Austrii (berlandieri x riparia) oraz Niemczech (berlandieri x riparia, riparia x cinerea). 
Hodowlę podkładek prowadzono także w byłej Czechosłowacji. Z tego kraju pochodzi spotykana w kraju podkładka K-1 a właściwie LE-K1. Podkładka ta jest drugim pokoleniem mieszańców Sauveur d´Alsace (Mgt. 101-14 x Ortliebske = Knipperle) x Svatovavřinecke (= Saint Laurent). Tak więc jest to mieszaniec z przewagą cech V. vinifera. Podkładka ta charakteryzuje się wysoką odpornością na suszę, niską wytrzymałością na mróz i słabą odpornością na filokserę. Podkładka ta ma wpływać korzystnie na pobieranie potasu z gleby. Podkładka ta powoduje bardzo silny wzrost naszczepionych odmian. Do jej najważniejszych cech należy bardzo łatwe ukorzenianie się i zrastanie z odmianami naszczepianymi co powoduje bardzo wysoką wydajność w szkółce. Pierwsze kroki w wyprowadzeniu tej podkładki poczyniła Dora Pospíšilová z Bratysławy, następnie kolejne prace kontynuował prof.. V. Krauss z Melinika.

Oprócz wymienionych powyżej podkładek istnieje wiele innych podkładek wyhodowanych głównie w Kalifornii i dostosowanych do specyficznych problemów występujących w krajach o znacznie wyższych temperaturach i dłuższym okresie wegetacyjnym. Podkładki te prawdopodobnie nie są przydatne do stosowania w naszym kraju.

Podkładki supermrozoodporne
Ostatnio pojawiły się nowe podkładki selekcji amerykańskiej przystosowane do uprawy w rejonach północnych, w których 3309C ma niewystarczającą odporność na mróz. Są to MN Rip 64, MN1065, MN1095, E.S.15-53. Odmiany naszczepione na tych podkładkach z reguły rosną słabiej niż na 3309C, szybciej drewnieją i maja nieznacznie podwyższoną odporność na mróz. Bardziej odporny na mróz jest też system korzeniowy takich roślin, choć oczywiście także korzenie innych podkładek są zazwyczaj bardziej odporne na mróz niż korzeni odmian pochodzących od V. vinifera.

Genealogia:


A jak wygląda sprawa podkładek w Polsce?
Dostępne są przede wszystkim odmiany szczepione na podkładkach z grupy berlandieri x riparia, głównie SO4 i 5BB. W obrocie spotykane są również rośliny szczepione na podkładkach Börner i K-1.
A jak to „drzewiej bywało”? Wg Madeja w winnicach śląskich udział podkładek był następujący: 5BB – 30%, Mt 101-14 – 30% i 3309C – 25%; z kolei w Zielonej Górze używano 5BB i 3309C. Autor ten podaje, że w kilku miejscach w Polsce bardzo dobrze sprawdzał się Kober 5BB i dlatego uważany był wówczas za podkładkę najlepiej nadającą się do stosowania w Polsce.

dr Jacek Lewko – SGGW Warszawa


Literatura:
Candolfi-Vasconcelos C.M., Phylloxera-resistant Rootstocks for Grapevines. http://berrygrape.oregonstate.edu/fruitgrowing/grapes/phyrtsk.htm

Gu S. Effect of Rootstocks on Grapevines. http://www.pawpaw.kysu.edu/Viticulture/Information/Rootstock%20review.pdf

Hartmann H.T., Kester D.E., Davies Jr. F.T., Geneve R.L., 2002, Hartmann and Kester’s Plant Propagation – Principles and Practices. Prince Hall, Upper Sadle River NJ.

Institut für Weinbau und Rebenzüchtung Geisenheim - Unterlagen
 http://fh-web1.informatik.fh-wiesbaden.de/go.cfm/fb/101/lpid/7/sprachid/1/sid/40.html

Hoover E.E., Hemstad P., Larson D., MacKenzie J., Zambreno K., Propsom F., 2004, Rootstock Influence on Scion Vigor, Hardiness, Yield, and Fruit Composition of St. Pepin Grape. Acta Hort. 640, ISHS.

Howell G.S. 1987 Vitis Rootstocks w Rom R.C., Carlson R.F., Rootstocks for fruit crops. John Wiley & Sons, New York, Chichester, Brisbane, Toronto, Singapore.

Madej S., 1957, Winorośl. PWRiL, Warszawa.

Myśliwiec R. 2006, Winorośli i wino. PWRiL, Warszawa.

Plocher T.A., Parke B.J., 2001, Northern Winework – growing grapes and making wine in cold climates. Northern Winework, Inc. Hugo, MN, USA.

Pool R., 2000 Grape Production in New York – Resistant Rootstocks for New York Vineyards. http://www.nysaes.cornell.edu/hort/faculty/pool/rootstocks/nyrootstocks.html

Schmid J., Manty F. 2007 Die Unterlagenwahl als Grundlage der Qualitätssicherung. http://www.antes-web.de/Unterlagen%20und%20Qualitaet%20Artikel%20Schmid.htm

Wilson R.C. 2001 Vineyard Rootstock Selection. http://www.shilohestate.com/SVW_Articles/SEKB_Rootstock.pdf

Wolpert J. i in. 2002 Field Evaluation of Winegrape Rootstocks.
http://fh-web1.informatik.fh-wiesbaden.de/go.cfm/fb/101/lpid/7/sprachid/1/sid/40.html

Ostatnia aktualizacja ( czwartek, 07 czerwiec 2007 )
< Poprzedni   Następny >

Mambo is Free Software released under the GNU/GPL License.
Mambo 4.5.5 PL powered by MamboPL.com Team